ABD ve Finlandiya’dan bilim insanlarının yürüttüğü geniş kapsamlı araştırmada, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı yerleşim bölgelerinde ikamet eden bireylerin beyin yapılarının, akranlarına kıyasla yaklaşık 3 yıl daha yaşlı göründüğü ve toplam beyin hacimlerinin 6 ila 7 mililitre daha düşük olduğu saptandı.
Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu öncülüğünde gerçekleştirilen ve Radiology dergisinde yayımlanan çalışmada, 2024 yılının ilk altı ayında rutin gerekçelerle çekilen 35 bin 704 beyin MR kaydı tarandı. Belirgin sağlık sorunu bulunmayan 18 ila 96 yaş aralığındaki 2 bin 826 kişinin (1.732’si kadın) verileri incelenirken, gelir, konut, istihdam ve eğitimi kapsayan 17 kriterli Bölgesel Yoksulluk Endeksi temel alındı.
Yu, yaşam koşullarının incelenmesine ilişkin şunları kaydetti:
yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini
Beyin Hacminde Küçülme ve Damar Hasarı Bulguları
Ulusal ölçekte en dezavantajlı yüzde 20’lik dilimde bulunan 116 katılımcının ve eyalet sıralamasındaki 129 kişinin beyin yaşı farkı, gelişmiş bilgisayar modelleriyle hesaplandı. Kafa büyüklüğü, yaş ve cinsiyet değişkenleri dengelendiğinde, dezavantajlı mahalle sakinlerinin beyinlerinin ulusal düzeyde 2,7 yıl, eyalet düzeyinde ise yaklaşık 3 yıl daha yaşlı göründüğü kaydedildi. Bu grupta ayrıca küçük damar hasarı göstergesi kabul edilen beyaz madde hiperintensitelerinin daha yoğun olduğu saptandı.
Damar yapısındaki değişimlere dikkat çeken Yu, şu değerlendirmede bulundu:
beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini
Doğrudan Neden-Sonuç İlişkisi Kanıtlanmadı
Araştırmanın tek bir zaman diliminde kaydedilen MR kayıtlarına dayanması nedeniyle mahalle şartlarının zaman içinde nasıl bir dönüşüme yol açtığı veya bölge değiştirmenin bu süreci yavaşlatıp yavaşlatmayacağı saptanamadı. Katılımcıların beslenme biçimleri, hareketlilik düzeyleri, sigara kullanımı ve kronik rahatsızlıkları gibi faktörlerin kapsamlı verilerine ulaşılamamış olması çalışmanın sınırlılıkları arasında yer alıyor.
Uzmanlar, kentsel ve bölgesel yoksunluk koşullarının beyin sağlığı üzerindeki kalıcı etkilerini netleştirebilmek adına aynı deneklerin uzun yıllar boyunca takip edildiği yeni izleme projelerine ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.