Kuzeybatı Alaska’daki Brooks Sıradağları havzasında yer alan 200’ü aşkın akarsuyun turuncuya bürünmesine, küresel ısınmayla eriyen donmuş toprak tabakalarının yol açtığı saptandı. AGU Advances dergisindeki araştırma, permafrost erimesinin yer altındaki sülfürlü mineralleri açığa çıkararak sularda doğal asit kaya drenajı ve yoğun metal birikimi başlattığını ortaya koydu.
Bilim insanlarının 2022-2024 periyodunda altı su havzasında yürüttüğü saha çalışmaları, derin katmanlardaki çözünmenin yer altı sularını sülfürlü formasyonlarla buluşturduğunu gösteriyor. Oksijen ile suyun tepkimesi sonucu açığa çıkan sülfürik asit; demir, alüminyum, çinko, nikel, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini akarsu kollarına taşıyor. Yamaç sızıntılarında suyun pH seviyesi 3,2 seviyesine kadar gerilerken, el değmemiş yukarı havzalarda ortanca değer 8,3 olarak ölçüldü. Ayrıca bu sızıntılardaki metal ve sülfat yoğunluğunun ana yatakların binlerce katına ulaştığı saptandı.
Nehir Hatlarındaki Metal Taşınımı ve Asit Dengesi
Ana nehir gövdeleri nötre yakın pH dengesini sürdürmeye çalışsa da yan kollardan gelen kirlilik yükü kilometrelerce taşınmaya devam ediyor. Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergâhında yapılan analizler, sisteme karışan yan kollar neticesinde litre başına sülfat miktarının 25 miligramdan 280 miligrama, nikel oranının ise 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığını ve bu konsantrasyonun akış boyunca korunduğunu gösterdi.
Sıcak Kışlar ve Kırılma Dönemleri
Agashashok ile Wulik nehir sistemlerinin geçmiş kayıtlarını inceleyen araştırmacılar, metal oranlarındaki yükselişin aşamalı değil, 2019 ve 2020 yıllarında ani bir sıçramayla gerçekleştiğini belirledi. Bölgede Wulik Nehri genelindeki çinko oranında yüzde 770 seviyesine varan artış görüldü. Bu kırılmanın, yoğun kar yağışı ve rekor sıcaklıkların yaşandığı 2018-2019 kışında kar örtüsünün toprağı soğuktan izole etmesi ve erimeyi hızlandırmasıyla tetiklendiği kaydedildi.
Wulik Nehri’nde 2021 ile 2024 yılları arasında kaydedilen son veriler, çinko ile sülfat değerlerinin yeniden inişe geçtiğini ve asit nötralizasyon kapasitesinin yükseldiğini ortaya koydu. Bilim insanları bu evreyi geçici bir toparlanma dönemi şeklinde nitelendirirken, mekanizmanın arka planındaki kesin etkenlerin henüz netlik kazanmadığını vurguluyor.
